FIP

Feline Infectieuze Peritonitis (FIP)

Dierenarts Drs. Hans Nauwynck

Dr. Hans Nauwynck is hoogleraar aan de universiteit Gent. Hij doceert aan de Faculteit Diergeneeskunde “Virale ziekten” en “Controle van virale ziekten” bij de huisdieren. Hij heeft een onderzoeksgroep van 50 personen. Deze groep bestudeert de pathogenese van verschillende virale ziekten, waaronder FIP bij de kat. De bedoeling van dit onderzoek is nieuwe targets te vinden voor behandeling en nieuwe benaderingen te zoeken voor preventie. Hij is auteur van 200 publicaties in internationale tijdschriften en bezit 8 patenten.

FIP diagnose, behandeling en preventie.

Het oudste voorbeeld van een kat met FIP is Jacob in 1912-1913. Als we kijken naar het virus is het nog maar recent ontdekt, ondanks dat het dus al lang bestaat. Feline Infectieus Virus is een Corona virus, net als SARS welke in 2002 voor veel ophef zorgde, ook een Corona virus is. Het virus heeft een vettig omkapsel. Aan de buitenkant bevinden zich uitsteeksels (Spike waaraan het virus zijn naam “Corona” of kroon aan dankt. Deze uitsteeksels zijn virale eiwitten, die in de vette substantie zitten ingebed, de envelop. Bij de morfologie (vormgeving) van het coronavirus zijn de buitenste “Spike” eiwitten heel belangrijke structuren. Want als we het gaan hebben over immuniteit, de afweer van de kat dan zal de afweer zich hoofdzakelijk richten op deze Spike eiwitten.

Er bestaan twee Serotypes,

Serotype 1 komt het meest voor bij de kat en heel belangrijk is dat er twee biotypes bestaan.

Enterisch biotype, geeft bij de kat diarree.
Peritonitis biotype, kan bij de kat aanleiding geven tot peritonitis (dikke buik)

Serotype 2 is een gecombineerd virus van de hond en kat en komt weinig voor.

De pathogenese (de wijze van ontstaan en ontwikkeling van een ziekte)

Een virus heeft een cel nodig om zich te vermeerderen. Dat betekend dat de kat een gastheer is van het virus. Enterisch biottype is een virustype wat alom aanwezig is op de meeste cattery’s. Het is een zachtaardig virus die zich in de keelstreek van de kat een beetje zal vermeerderen en ter hoogte van de darm verder uitbreid. Het gevolg is dat de kat enige dagen diarree heeft, maar meestal niet alarmerend. Het immuunsysteem van de kat zal afweerstoffen maken en de afweercellen zullen het virus aanpakken. Na een week zal de kat weer hersteld zijn. Er is een beperkte groep katten waarbij het virus in de keel blijft hangen, naar buiten brengt en andere katten infecteert. Dit is de manier waardoor het virus overleeft en voort bestaat.

Feline Infectieus Virus op zich heeft geen verhaal te vertellen, het Feline Enterisch Corona virus wel. Want op een bepaald moment kán vanuit het Enterisch type een verandering (mutatie) optreden die plotseling dodelijk is geworden; het Feline Infectieus Peritonitis Virus (FIP virus). Men weet nog steeds niet wat de basis is van deze verandering.

Het Enterisch type (in de darm) wordt na deze verandering vanuit de darm opgenomen door het afweer systeem, de Monocyt. Het virus verbindt zich dus met de Monocyt, vermeerderd zich hierin en verspreid zich door het lichaam. Als de kat een goede immuniteit heeft in de vorm van afweerstoffen en afweercellen, zal deze kat erin slagen om zelfs hier het gevaarlijke virus onder controle te krijgen. Gezonde katten kunnen dus het bloed, zelfs na deze mutatie, controleren en kan de kat na de opbouw van zijn immuniteit volledig herstellen.

Maar als de kat wel afweerstoffen heeft, maar te weinig of geen afweercellen, kan het virus zich blijven vermeerderen en komt de kat in een soort van vicieuze cirkel.

De geïnfecteerde afweercellen zelf gaan zich hechten aan een bloedvat en er ontstaat een vasculitis, een ontsteking van het bloedvat. Door die infectie komen er nieuwe afweercellen ter plaatse. Maar in plaats van het probleem op te lossen worden ze zelf geïnfecteerd. Zo ontstaat er in het bloedvat een steeds grotere ontsteking en dat geeft op termijn aanleiding tot Granulomen (granulatiegezwellen).

Bloedvaten verstoppen door de ontsteking, waarbij op het einde vaak een bloeding optreedt. De granulomen zorgen voor uitstoot van vocht buiten het bloedvat en dat vocht drukt op de organen. Dat zorgt voor atrofie (verschrompeling) en uiteindelijk uitval van de organen.

Sommige katten sterven in de hyperacute toestand, als de vasculitis optreedt. Of sterven in een latere fase als de granulomen het gezonde weefsel kapot gemaakt heeft.

Granulomen in darmweefsel zorgt voor enorme toename van vloeistof in de buikholte, door de ontsteking ontstaat peritonitis (buikvliesontsteking) en dit geeft enorm zware pijnen. Het is een afschuwelijke ziekte Het ontstekingsvocht en zit vol met witte puntjes, fibrine vlokken. Fibrine zorgt voor stolselvorming in het bloed, maar ook in ontstekingsvocht.

Zo kan er afhankelijk van de plaats van de infectie, vocht optreden in bv de borstholte (pleuravocht) of in het hartzakje (pericard).

FIP kan heel snel verlopen, maar ook jaren duren. In het laatste geval spreekt men dan van “droge FIP” waarbij de ontwikkeling van de granulomen niet zo snel is en de uitstoot van vocht ook minder aanwezig. Bij deze vorm wordt er medisch gezien behandeld met bv cortico steroïden of cytostatica om de groei van de granulomen te beperken en de levensduur van de kat te verlengen. Bij droge FIP kunnen er ook bepaalde veranderingen in de hersenen ontstaan, met als gevolg coördinatie stoornissen. Men kan droge FIP soms ook herkennen door de fibrine vlokken in de voorste oogkamer (iris).

FIP komt voor waar veel katten samen zitten, zoals bij cattery’s. Vooral jonge kittens, na het spenen kunnen geïnfecteerd raken. Als het Feline Enterisch biotype (diarree type) aanwezig is en zich zeer sterk kan vermeerderen is er meer kans om FIP te krijgen. Aan FIP zelf is nog weinig te doen

Door de bouw van het virus, de vettige omkapseling is het een gemakkelijk iets om te inactiveren met reinigingsmiddelen. Als er problemen zijn met FIP of Corona virus is het eenvoudig om het virus letterlijk “om zeep” te helpen. Schrobben met zeephoudende schoonmaakmiddelen is dus voldoende om het virus te bestrijden.

Belangrijke boodschap is:

Tracht de infectiedruk voor de diarree vorm zo laag mogelijk te houden. Reinigen en ontsmetten is de boodschap! Hoe minder vermeerdering van de diarree vorm, hoe minder kans om FIP te krijgen. Dit virus heeft maar 1 mutatie op “10 tot de 5” partikels, dus als een virus aan het vermeerderen is en je hebt dit aantal bereikt, dan heb je één mutatie. Dan heb je nog geen FIP, maar het is wel een mutant en er kan FIP uit komen.

Bij een levende kat bestaat er geen echte directe manier om te komen tot een diagnose. Het zijn meestal jonge katten, of katten met verminderde weerstand, die ziek worden.

	Gewichtsverlies, lethargisch (sloom), conditie gaat achteruit
	Het meten van de afweerstoffen is niet bepalend omdat er twee biotypes zijn. Bij het darmtype (onschuldig type) en de peritonitisch type (ziekmakend) zijn de afweerstoffen precies hetzelfde.
	Antibiotica’s geven geen verbetering in de situatie
	Röntgen onderzoek kan vochtophopingen aantonen. Dit vocht kan men puncteren (aanprikken) en af laten lopen. Het afgenomen vocht is typisch geelkleurig, schuimend en door de fibrine vlokken hangt het vocht aan elkaar (draden trekkend). Dit vocht vormt enige tijd na afname een stolsel, net als bij bloed. Het puncteren geeft verlichting van pijn en druk bij de kat.
	Bloedonderzoek kan bepaalde typische afwijkingen laten zien. Hoe meer parameters afwijken, hoe waarschijnlijker de FIP
	Serologisch onderzoek is mogelijk om te kijken naar het niveau van de afweerstoffen. Doordat de kat het virus heeft en continue laat vermeerderen, zal de concentratie van de antistoffen heel sterk toenemen. Katten die jaren kunnen leven met FIP (de droge vorm), hebben ongelooflijk veel antistoffen gevormd. Maar zelfs als het negatief is, is niet bewezen dat er geen FIP is, want uiteindelijk zal het afweersysteem van de kat ineenvallen. De afweerstoffen worden zover opgesoupeerd door het virus dat het niet meer aantoonbaar is. Maar dan nog kan men alleen de diagnose “zeer waarschijnlijk” FIP geven, het is niet 100% zeker dat het ook FIP is. Bovendien zijn al deze onderzoeken een kostbaar gebeuren.

De diagnose van FIP is alleen met 100% vast te stellen na overlijden van de kat. Hierbij gaat de viroloog zoeken naar de granulomen, de letsels. Bij aanwezigheid van de korrelige bindweefsel-woekering (= granulatie) ten gevolge van de infectie en ontstekingen of weefsel-afsterving (= necrose) heeft veroorzaakt, is de diagnose duidelijk .

	Tot op heden bestaat er geen behandeling voor FIP die afdoende is. Bij acute FIP zijn er geen mogelijkheden, de kat zal snel sterven. Bij een traag verlopende FIP kun je het leven van het dier rekken door corticosteroïden, soms in combinatie met bepaalde cytostatica. Het doel hiervan is de lymfoïden en de ontsteking af te remmen en de toename van de granulomen te verminderen.
	Interferon (natuurlijke eiwitten die een belangrijke rol spelen in het immuunsysteem) is genoemd, maar er is niet aangetoond dat het werk. Bovendien is dit medicijn zeer kostbaar.

Het is erg jammer te constateren dat in de humane medische wereld bij een vergelijkbaar virus (SARS) in een paar jaar tijd honderden preparaten gedefinieerd zijn die een antivirale werking hebben. Hiermee zijn miljarden euro’s gespendeerd en deze producten liggen te wachten op een eventuele volgende uitbraak. Helaas is er geen geld om deze producten te testen op dieren, de farmaceutische industrie ziet er geen markt in.

Terwijl er 1 % van de katten die worden geboren, binnen drie jaar dood gaat aan FIP.

Momenteel is er een fundamenteel onderzoek bezig. Een paar onderzoekers zijn bezig geweest en volledig geanalyseerd hebben hoe het virus kan ontsnappen aan de realiteit. Er zitten bepaalde processen achter die in het verleden al zijn gekarakteriseerd. Nu wordt er getracht om het proces om te draaien, zodat het virus niet meer kan ontsnappen aan de immuniteit. Op het moment is er een Duitse firma Hartman die een paar producten leveren om uit te testen. Met het doel dat de het immuunsysteem de aangetaste cellen weer ziet en kan uitschakelen. Als dit lukt, is het een voorbeeldmethode voor een andere manier van aanpakken

	De bestrijding van FIP in de fokkerij is met name door de infectiedruk naar beneden te brengen. Zorg dat de concentratie van het virus zo laag mogelijk is, dan is de kans dat de mutatie van het enterisch Corona virus optreed, gering. Regelmatig reiniging van de omgeving, eten en drinken scheiden van de kattenbak en de kattenbak regelmatig ontsmetten is hierin heel belangrijk.
	De kat die het Corona virus draagt en andere katten infecteert kun je uit de groep weg halen, maar de kans dat er een andere kat hetzelfde doet is altijd aanwezig.
	Vaccinatie is niet werkzaam, in tegendeel, het verergerd een eventuele FIP infectie. De afweerstoffen werken niet, maar verergeren de aantasting, ze activeren de verdubbeling van de aangetaste afweercellen. Met uitzondering van een bepaalde stam die lokaal vermeerdert (niet het hele lichaam). Daar kan men lokaal immuniteit geven zonder teveel de afweerstoffen in gang te brengen. Men heeft een vaccin kunnen maken die een bescherming biedt, maar vaak wordt dit vaccin veel te laat gegeven. Als de dieren al zijn geïnfecteerd met het enterisch type is het al te laat om bescherming te geven. De enige manier is om een drachtige poes voor de bevalling af te zonderen van de groep, dan de kittens vervroegd spenen (met 3-5 weken) en afzonderen van de moeder in een nieuwe locatie ver van de groep en hun verzorger(s) tot ze 16 weken zijn. Dan serologisch testen, als ze negatief zijn (niet geïnfecteerd zijn), dan pas vaccineren. Daarna zijn ze veilig om weer in de groep terug te plaatsen. Dit is een heel ingrijpende procedure, zowel voor de kittens als voor de mensen die voor ze zorgen en eigenlijk praktisch niet haalbaar.
	Stress heeft een negatieve invloed op de afweercellen. Bij plaatsing van een kitten in een vreemde omgeving zal een kitten veel stress doormaken. Een kitten die geïnfecteerd is met het enterisch type, wat niet ondenkbaar is na dit verhaal, en geconfronteerd wordt met een vreemd huis, andere huisdieren en omgeving, kan FIP ontwikkelen doordat de afweer op dat moment minder werkt. Van belang is om het introduceren van een kitten in zijn nieuwe omgeving met zo min mogelijk stress gepaard gaat en dat het kitten goed gezond is op moment van plaatsing.